sira.ir





حسینی سعدی زمان پیشتاز مرثیه سرایی ترکی

در سده اخیر یکی از مرثیه‌پردازان توانای تبریز که درروند نوحه سرایی نقش موثری داشته، مرحوم استاد سیدرضا حسینی متخلّص به «سعدی زمان» می‌باشد که علی‌رغم فرط اشتهار، تاکنون در بررسی نقش چشمگیر وی اقدامی صورت نگرفته است.شادروان حسینی سعدی زمان در نشر نوحه ترکی مقام والایی دارد به گونه‌ای که بسیاری از شاعران مرثیه‌پرداز و معاصر آذربایجان که اینک دوران کهولت عمر را می‌گذرانند، تشخّص نوحه‌های عاشورایی خود را مدیون آن شاعر بزرگ هستند و به اصطلاح دنباله رو سبکی هستند که حسینی سعدی زمان پی افکنده است.مهمترین ویژگی نوحه‌های حسینی سعدی زمان را «مستندسرایی» او می باشد. پیش از حسینی سعدی زمان، در ادبیات مرثیه‌سرایی، تکیه بر مقاتل سیدالشهداء، و منابع موثق عاشورایی چندان مورد توجه نبود.
حسینی سعدی زمان با توجه به تحصیلات عالیه حوزوی و دینی، آشنایی گسترده ای با کتب مقتل داشت و این اطلاعات موثق را با ذوق شاعرانه خدادادی پیوند زده، شاهکارهای بی بدیلی آفریده است.استاد حسینی سعدی زمان به عنوان «پیرایشگر تحریفات در نوحه آذربایجان»، غالباً اشعار خود را با نوعی تغزّل آغاز می کند و پس از بیان چند بیت در توصیف عشق و مقدمه، به تبیین و شرح مصائب حضرت سیدالشهداء می رود.مرحوم حسینی سعدی زمان، غالباً در «هامش» آثار و کتاب های مرثیه خود نام و مآخذ و منابع مورد استفاده اش را ثبت می کرد.

 زندگی نامه

سیدرضا حسینی (سعدی زمان) در سال 1289 شمسی در خیابان منجم تبریز به دنیا آمد. او پس از اتمام دوران ابتدایی تحصیلات به فراگیری ادبیات عربی، فارسی و علوم و معارف اسلامی پرداخت و همزمان در اداره ثبت اسناد تبریز مشغول به کار شد. از همان عنفوان جوانی به حلقه تدریس استادان علوم انسانی و دینی راه یافت و در تاریخ، منطق کلام، علم معانی و بیان و لغت مطالعات گسترده ای به انجام رسانید. نخستین بارقه های شاعری از 14 سالگی در وی دیده شد و با انتشار نخستین آثارش تحت عنوان «کَنزالحسینی» اعجاب هم عصران را برانگیخت.حسینی سعدی زمان در عین برخورداری از طبعی لطیف و ذوقی سرشار، هرگز زبان به مدح کسان نیالود و تنها در رثای سالار شهیدان شعر گفت:

نه بهر پول به هر پست فطرتی مداح                      نه در حضور کسی، خاک آستانم

بر آن سرم که نباشم رهین منت خلق                                                                                  بر آنچه دوست رضا شد، «رضا» بر آنم من

به دل محبت سلطان دین علی دارم                                                                                                      غلام «شاه جهان»، «سعدی زمانم» من

این شاعر توانای آذربایجان، سرانجام پس از سال ها تحمل بیماری شامگاه روز یکشنبه 15 تیرماه 1365 برابر 28 شوال 1406 قمری در تهران درگذشت و در جوار حضرت عبدالعظیم حسنی مدفون شد.

آثار سعدی زمان

 - 1 کنزالحسینی: این کتاب نخستین اثر شاعر است.

2- چهارده معصوم حسینی: شاعر در این اثر زندگی نامه و شرح حیات ائمه اطهار(ع) را با استناد به کتب معتبر روایی و به نقل از منابع اهل تسنّن و تشیّع به نظم کشیده است. این اثر از لحاظ جامعیت و نیز استناد به آثار مهم تاریخ اسلام، یکی از مهم ترین کتاب های مرثیه سرایی به شمار می رود.

3- لمعات حسینی: این اثر اگر چه جامعی از آثار فارسی و ترکی سعدی زمان است، لیکن عمدتاً اشعار فارسی شاعر را در بردارد.

4- نجوم درخشان: این اثر در دو جلد منتشر شده و آثار فارسی حسینی را دربردارد. بسیاری از غزلیات حسینی در این اثر، متاثر از سعدی و حافظ است.

5-  آثار الحسینی: در اواخر عمر شاعر و در دو جلد منتشر شده است

6- بهترین اشعار در مناقب آل اطهار(ع): این اثر که در حال حاضر بسیار نادر است، دربرگیرنده گزیده ای از اشعار شاعران مرثیه پرداز از آذربایجان است که به اهتمام استاد سعدی زمان گزینش شده و به چاپ رسیده است.

7- بهار بی خزان: بسیاری از نوحه های جانسوز و معروف استاد سعدی زمان در این اثر وزین به چاپ رسیده و تبلور دهنده مقام والای شاعری او شده است.


این هم یه شعر از شاهکارهای سعدی زمان




                                   

 

خطاب بزمین کربلا ی معلا

مرحوم  حسینی

ای کرب وبلا نین یری ای کعبه دن اشرف

الله معرف سنه سن بیته معرف

توپراقوی هر کیمسه اوپوب کامه چاتوبدی

شانونده بو بسدور که حسین سنده یاتوبدور

*******

یوخدور سنه واللهی شرافتده چاتان یر

سنسن شرف آل عبا قانه باتان یر

حی ابدی مظهر و محبوبی یاتان یر

آرام دل فاطمه نین مدفنی سنسن

حق مظهری ناحق اله نین مسکنی سنسن

سنده بویانوب قانه باتوب بر گل خوشبو

دنیا گوزی گورموب ایله بر نو گل خوش رو

خلقتده آلوب رنگ او گلدن گل مینو

بر گل که اونون گلشنی دور سینه زهرا                                                                         بر سینه که ایگلردی اوپردی اونی طه

قبر نبوی یا اولا کعبه یری حتی

توپراقینی جایزدگی شرعا یماق اما

پیغمبر ایدوبدور سنی بو حکمده منها

بو سهلیدی جایزدی یماق خاک شفادی                                                                    

 بر ذره بری گر ییه مین درده  دوادی

مشگی یارادان نافه آهوی ختنده

بر عطر قویوب ای شرف غالیه سنده

مشگین آزالار قدری اونون عطری گلنده

تا عطرین آلار قبرده زهرا ملر آغلار                                                                  

 دلده بالا وای گوز یاشی گوزدن الر آغلار

گر عرش دیسم من سنه بالفرض خطادی

توپراقوه عبطه آپاران عرش خدادی

تعظیم ایلسه فرشوه گر عرش سزادی

سن دوش نبی زینتین آغوشه آلوبسان                                                                    

 عرشین سبب خلقتین آغوشه آلوبسان

ای کرب و بلانین یری سن کوه مناسن؟

یوخ یوخ سبب منزلت بیت خداسن

آغوشه آلوبسان   نچه لب تشنه فداسن

بر خدمت ایدوبلر اولار احکام جلیله                                                                            ممکندی او خدمت نه ذبیه نه خلیله

ای کرب و بلا سنده کی ششگوشه مزاری

بر نوع سایوب با عظمت حضرت باری

مژگانیله جبریل سیلر اولسا غباری

عمریم او گوزل مدفنه آثاروه قربان                                                                                   

یوخ منده لیاقت سنه زواروه قربان

 

ای کاش اجلدن او قدر مهلت اولیدی

لطفیله آقامدان نظر رافت اولیدی

بر نیمه شعبان منه ده قسمت اولیدی

گوز یاشلی گذر کعبه مقصوده سالیدیم                                                    

 جان تک او گوزل مرقدی آغوشه آلیدیم

دلباخته عاشقدی سنه جان (حسینی)

سنسن مرض عشقینه درمان (حسینی)

اسموندی هامی بر سوزه عنوان( حسینی)

سعدی زمان اولسا اگر علتی سنسن                                                    

 گوندوز گیجه گوز یاشلی سوزی صحبتی سنسن

کاتب الحروف دوست عزیزم محسن بهلولی با تشکر ازش